Jak zainstalować Ubuntu z pendrive? Pełny poradnik krok po kroku

Ten szczegółowy przewodnik krok po kroku pokaże Ci, jak zainstalować system operacyjny Ubuntu z pendrive'a, od przygotowania nośnika USB po pierwsze uruchomienie nowego systemu. Dowiedz się, jak łatwo i bezpiecznie przeprowadzić cały proces, nawet jeśli jesteś początkującym użytkownikiem.

Instalacja systemu operacyjnego z pendrive'a stała się standardem, wypierając archaiczne płyty CD/DVD. Dlaczego? Przede wszystkim ze względu na szybkość i wygodę. Pendrive jest znacznie szybszy w odczycie danych, co skraca czas instalacji, a do tego jest wielokrotnego użytku i łatwy do przenoszenia. Nie musimy martwić się o porysowane płyty czy brak napędu optycznego w nowszych laptopach. To po prostu efektywniejsze rozwiązanie, które sam zawsze polecam.

Jeśli zastanawiasz się nad zmianą systemu lub po prostu chcesz spróbować czegoś nowego, Ubuntu to doskonały wybór. To darmowy, otwarty i niezwykle stabilny system operacyjny, który oferuje intuicyjny interfejs, bogate centrum oprogramowania i silną społeczność wsparcia. Wierzę, że z moim przewodnikiem, instalacja Ubuntu będzie dla Ciebie prostym i satysfakcjonującym doświadczeniem.

Wybór właściwej wersji Ubuntu i minimalne wymagania

Zawsze doradzam moim klientom wybór wersji Ubuntu z długoterminowym wsparciem, czyli LTS (Long Term Support). Obecnie jest to Ubuntu 24.04 LTS "Noble Numbat". Wersje LTS są wspierane przez 5 lat, co oznacza regularne aktualizacje bezpieczeństwa i stabilność, bez konieczności częstych reinstalacji. Standardowe wydania oferują najnowsze funkcje, ale ich wsparcie trwa tylko 9 miesięcy. Dla większości użytkowników, zwłaszcza początkujących, LTS to po prostu bezpieczniejsza i bardziej komfortowa opcja. Jeśli chodzi o wymagania sprzętowe dla Ubuntu 24.04 LTS, Twój komputer powinien mieć co najmniej dwurdzeniowy procesor o taktowaniu 2 GHz, 4 GB pamięci RAM oraz 25 GB wolnego miejsca na dysku. Karta graficzna powinna obsługiwać rozdzielczość 1024x768, co jest standardem w dzisiejszych czasach.

Kluczowe narzędzia: Pendrive, obraz ISO i niezawodny program

Zanim zaczniemy, upewnijmy się, że masz pod ręką wszystkie niezbędne elementy. Bez nich ani rusz!

• Pendrive: Potrzebujesz nośnika USB o pojemności minimum 4 GB, ale ja zawsze zalecam użycie pendrive'a 8 GB lub większego. Daje to pewien margines bezpieczeństwa i pozwala uniknąć problemów z brakiem miejsca. Pamiętaj, że wszystkie dane na pendrive'ie zostaną usunięte podczas tworzenia bootowalnego nośnika!
• Obraz ISO Ubuntu: To nic innego jak plik instalacyjny systemu operacyjnego. Musisz pobrać go z oficjalnej strony ubuntu.com. Upewnij się, że pobierasz właściwą wersję (najlepiej LTS).
• Oprogramowanie do tworzenia bootowalnego USB: To program, który "wypali" obraz ISO na pendrive'ie w taki sposób, aby komputer mógł z niego uruchomić instalator. Dla użytkowników Windowsa polecam Rufus lub Ventoy. Jeśli korzystasz z Linuxa lub macOS, świetnie sprawdzi się BalenaEtcher.

Tworzenie bootowalnego pendrive'a z Ubuntu to pierwszy krok

Ten etap jest absolutnie kluczowy. Jeśli pendrive nie zostanie poprawnie przygotowany, instalacja po prostu się nie uda. Skupmy się na tym.

Pobieranie oficjalnego obrazu ISO Ubuntu

Zacznij od pobrania obrazu ISO wybranej wersji Ubuntu. Przejdź na oficjalną stronę ubuntu.com/download. Tam znajdziesz sekcję poświęconą Ubuntu Desktop. Zawsze upewnij się, że pobierasz plik z zaufanego, oficjalnego źródła. Unikniesz w ten sposób potencjalnych zagrożeń bezpieczeństwa i błędów w instalacji. Po prostu kliknij przycisk pobierania dla wersji LTS, którą wybrałeś.

Używamy programu Rufus: Konfiguracja krok po kroku dla Windows

Rufus to mój ulubiony program do tworzenia bootowalnych pendrive'ów w systemie Windows. Jest prosty, szybki i niezawodny. Oto jak go użyć:

1. Pobierz Rufus: Wejdź na oficjalną stronę rufus.ie/pl/ i pobierz najnowszą wersję programu. Rufus jest przenośny, więc nie wymaga instalacji.
2. Podłącz pendrive: Włóż pendrive do portu USB w komputerze. Upewnij się, że nie zawiera on żadnych ważnych danych, ponieważ zostaną one usunięte.
3. Uruchom Rufus: Otwórz pobrany plik .exe programu Rufus.
4. Wybierz urządzenie: W sekcji "Urządzenie" (Device) upewnij się, że wybrany jest Twój pendrive. To bardzo ważne, aby nie pomylić go z innym dyskiem!
5. Wybierz obraz ISO: W sekcji "Wybór bootowania" (Boot selection) kliknij przycisk "WYBIERZ" (SELECT) i wskaż pobrany wcześniej plik obrazu ISO Ubuntu.
6. Schemat partycjonowania i system docelowy: Rufus automatycznie ustawi odpowiedni schemat partycjonowania (zazwyczaj GPT) i system docelowy (UEFI lub BIOS/CSM). W większości nowoczesnych komputerów będzie to GPT i UEFI. Jeśli masz starszy komputer, może to być MBR i BIOS. Jeśli nie jesteś pewien, pozostaw domyślne ustawienia, które Rufus zaproponuje po wybraniu obrazu ISO.
7. Nazwa woluminu: Możesz zmienić nazwę woluminu, np. na "Ubuntu 24.04 LTS".
8. Uruchom proces: Kliknij przycisk "START" (START). Rufus może zapytać o pobranie dodatkowych plików zgódź się na to. Pojawi się ostrzeżenie o usunięciu danych z pendrive'a potwierdź.
9. Czekaj na zakończenie: Proces tworzenia bootowalnego pendrive'a potrwa kilka minut. Po jego zakończeniu Rufus wyświetli komunikat "GOTOWY" (READY).

Alternatywne narzędzia: BalenaEtcher i Ventoy jako świetny wybór

Choć Rufus jest świetny dla Windowsa, istnieją też inne godne polecenia narzędzia. BalenaEtcher to prosta, intuicyjna aplikacja dostępna dla Windows, Linux i macOS. Jest idealna dla początkujących, ponieważ jej interfejs sprowadza się do trzech prostych kroków: wybierz obraz, wybierz nośnik, kliknij "Flash!". Z kolei Ventoy to bardziej zaawansowane narzędzie, które pozwala umieścić wiele obrazów ISO na jednym pendrive'ie i wybierać system do uruchomienia z jego menu. To świetna opcja, jeśli często testujesz różne dystrybucje Linuxa lub masz potrzebę posiadania wielu systemów ratunkowych na jednym nośniku.

Konfiguracja komputera do startu z USB to kluczowy moment

Mamy już gotowy bootowalny pendrive. Teraz musimy powiedzieć komputerowi, żeby uruchomił się z niego, a nie z dysku twardego. Robimy to poprzez wejście do ustawień BIOS lub UEFI to takie "firmware" Twojego komputera, które odpowiada za podstawowe operacje startowe. Bez tego kroku, komputer po prostu uruchomi Twój obecny system operacyjny.

Jak wejść do BIOS/UEFI i zmienić kolejność bootowania

Wejście do BIOS-u lub UEFI wymaga naciśnięcia odpowiedniego klawisza zaraz po włączeniu komputera, zanim system operacyjny zacznie się ładować. Ten klawisz różni się w zależności od producenta płyty głównej lub laptopa. Musisz być szybki!

• Dell: F2, F12
• HP: F9, F10, F2, Esc
• Lenovo: F1, F2, Fn+F2, Enter (następnie F1 lub F2)
• Acer: F2, Del
• Asus: Del, F2, F9
• MSI: Del
• Gigabyte: Del, F2

Po wejściu do BIOS/UEFI, musisz znaleźć sekcję odpowiedzialną za kolejność uruchamiania (często nazywaną "Boot Order", "Boot Priority" lub "Boot Options"). Następnie zmień kolejność tak, aby Twój pendrive (często widoczny pod nazwą producenta, np. "Kingston DataTraveler" lub "Generic USB Device") był na pierwszym miejscu. Zapisz zmiany (zazwyczaj klawisz F10) i wyjdź z ustawień. Komputer powinien się zrestartować i uruchomić z pendrive'a.

Secure Boot: Czym jest i czy musisz go wyłączać?

Secure Boot to funkcja bezpieczeństwa w UEFI, która ma na celu zapobieganie uruchamianiu nieautoryzowanego oprogramowania podczas startu systemu. Ubuntu od nowszych wersji (od 12.04 LTS) jest podpisane cyfrowo i powinno bez problemu instalować się i działać z włączonym Secure Boot. Jednakże, w niektórych, rzadkich przypadkach, zwłaszcza na starszych płytach głównych z UEFI lub w przypadku problemów z uruchomieniem instalatora, może być konieczne tymczasowe wyłączenie tej opcji w ustawieniach UEFI. Zazwyczaj znajdziesz ją w sekcjach "Security" lub "Boot Options". Po instalacji możesz spróbować włączyć Secure Boot ponownie, jeśli chcesz.

Przechodzimy przez instalator Ubuntu ekran po ekranie

Jeśli wszystko poszło zgodnie z planem, Twój komputer uruchomił się z pendrive'a i zobaczysz menu startowe Ubuntu. To już prawie meta!

Pierwsze uruchomienie i podstawowe ustawienia

Po uruchomieniu z pendrive'a, zobaczysz ekran z dwoma głównymi opcjami: "Wypróbuj Ubuntu" (Try Ubuntu) i "Zainstaluj Ubuntu" (Install Ubuntu). Opcja "Wypróbuj Ubuntu" pozwala uruchomić system bezpośrednio z pendrive'a, bez instalacji na dysku, co jest świetne do przetestowania systemu. Jednakże, aby zainstalować system na stałe, wybierz "Zainstaluj Ubuntu". Następnie instalator przeprowadzi Cię przez kilka podstawowych ustawień:

• Wybór języka: Wybierz "Polski".
• Układ klawiatury: Zazwyczaj instalator automatycznie wykryje "Polski (programisty)", ale możesz to zweryfikować, wpisując kilka znaków w polu testowym.
• Połączenie z siecią: Jeśli masz połączenie Wi-Fi, możesz połączyć się z siecią teraz. Umożliwi to pobranie aktualizacji i dodatkowych sterowników podczas instalacji. Jeśli nie masz Wi-Fi, możesz pominąć ten krok i połączyć się później.

Najważniejsza decyzja: Rodzaj instalacji co wybrać?

Ten etap jest jednym z najważniejszych, ponieważ decyduje o tym, jak Ubuntu zostanie zainstalowane na Twoim dysku. Musisz wybrać opcję, która najlepiej odpowiada Twoim potrzebom.

• Opcja A: Instalacja Ubuntu obok Windows (Dual Boot): To bardzo popularny scenariusz, który pozwala na posiadanie obu systemów na jednym komputerze i wybieranie, który z nich uruchomić przy starcie. Aby to zrobić bezpiecznie, zanim zaczniesz instalację Ubuntu, przygotuj wolne miejsce na dysku z poziomu Windowsa, używając narzędzia "Zarządzanie dyskami" do zmniejszenia partycji Windows. Instalator Ubuntu zazwyczaj automatycznie wykrywa istniejący system Windows i proponuje opcję "Zainstaluj Ubuntu obok Windows Boot Manager". Wybierając tę opcję, instalator sam podzieli dostępne wolne miejsce i skonfiguruje wszystko za Ciebie, co jest bardzo wygodne dla początkujących.

• Opcja B: Wyczyszczenie dysku i instalacja Ubuntu jako jedynego systemu: Jeśli chcesz, aby Ubuntu było jedynym systemem na Twoim komputerze i nie potrzebujesz Windowsa, wybierz tę opcję. Jest to najprostsza metoda instalacji, ale pamiętaj, że spowoduje ona usunięcie wszystkich danych z dysku twardego! Upewnij się, że masz wykonaną kopię zapasową wszystkich ważnych plików przed wybraniem tej opcji.

• Opcja C (dla zaawansowanych): Ręczne partycjonowanie dysku: Opcja "Użycie innego rozwiązania" jest przeznaczona dla bardziej doświadczonych użytkowników, którzy chcą mieć pełną kontrolę nad układem partycji. Pozwala to na ręczne tworzenie, modyfikowanie i usuwanie partycji. Zazwyczaj tworzy się wtedy partycję główną / (root) dla systemu plików, partycję /home dla danych użytkownika (co ułatwia reinstalację systemu bez utraty plików) oraz partycję swap (przestrzeń wymiany, odpowiednik pliku stronicowania w Windows). Jeśli nie wiesz, co robisz, zdecydowanie polecam wybrać jedną z automatycznych opcji.

Finalizacja instalacji: Ustawianie strefy czasowej, tworzenie użytkownika i hasła

Po wybraniu rodzaju instalacji, pozostaje jeszcze kilka ostatnich kroków konfiguracyjnych. Instalator poprosi Cię o wybranie strefy czasowej (zazwyczaj automatycznie wykryje Twoją lokalizację), a następnie o utworzenie nazwy użytkownika i hasła. To hasło będzie kluczowe do logowania się do systemu i wykonywania operacji wymagających uprawnień administratora, więc koniecznie je zapamiętaj! Po tych krokach rozpocznie się kopiowanie plików i właściwa instalacja systemu. Ten proces może potrwać kilkanaście do kilkudziesięciu minut, w zależności od szybkości Twojego komputera.

Instalacja zakończona! Co dalej w nowym systemie?

Gratulacje! Instalacja Ubuntu dobiegła końca. Teraz czas na pierwsze uruchomienie i konfigurację nowego środowiska.

Pierwszy restart i menu GRUB

Po zakończeniu instalacji instalator poprosi Cię o restart komputera. Pamiętaj, aby wyjąć pendrive'a, kiedy instalator o to poprosi, aby komputer nie próbował ponownie uruchomić się z niego. Jeśli zainstalowałeś Ubuntu obok Windows (Dual Boot), po restarcie zobaczysz menu GRUB. To bootloader, który pozwala wybrać, który system operacyjny chcesz uruchomić Ubuntu czy Windows. Po prostu wybierz odpowiednią pozycję i naciśnij Enter. Jeśli zainstalowałeś Ubuntu jako jedyny system, komputer uruchomi się bezpośrednio do ekranu logowania Ubuntu.

Aktualizacja systemu i instalacja sterowników

Po pierwszym uruchomieniu Ubuntu, jest kilka rzeczy, które zawsze robię:

• Aktualizacja systemu: To absolutna podstawa. Otwórz terminal (Ctrl+Alt+T) i wpisz kolejno:

  sudo apt update

  sudo apt upgrade

  Te polecenia pobiorą i zainstalują wszystkie najnowsze aktualizacje bezpieczeństwa i oprogramowania. Możesz też skorzystać z graficznego narzędzia "Aktualizacje oprogramowania".
• Instalacja sterowników: Ubuntu zazwyczaj dobrze radzi sobie z większością sprzętu, ale czasami potrzebne są dodatkowe sterowniki, np. do kart graficznych NVIDIA/AMD, czy niektórych kart Wi-Fi. Przejdź do "Oprogramowanie i aktualizacje" (Software & Updates), a następnie do zakładki "Dodatkowe sterowniki" (Additional Drivers). System przeskanuje Twój sprzęt i zaproponuje dostępne sterowniki. Zainstaluj te, które są zalecane.

Przeczytaj również: Jak odzyskać dane z pendrive'a, gdy prosi o formatowanie?

Odkrywanie Centrum Oprogramowania: Jak instalować ulubione aplikacje?

Ubuntu ma swoje własne "Centrum Oprogramowania" (Ubuntu Software Center), które jest odpowiednikiem sklepu z aplikacjami. To główne miejsce, gdzie możesz przeglądać, wyszukiwać i instalować tysiące darmowych i płatnych aplikacji. Od przeglądarek internetowych, przez pakiety biurowe (LibreOffice jest już zainstalowany!), edytory grafiki, odtwarzacze multimediów, aż po gry. Po prostu otwórz Centrum Oprogramowania, znajdź interesującą Cię aplikację i kliknij "Zainstaluj". To naprawdę proste i intuicyjne!

Rozwiązywanie najczęstszych problemów i co zrobić, gdy coś pójdzie nie tak?

Nawet przy najlepszych instrukcjach, czasami coś może pójść nie tak. Oto najczęstsze problemy, z którymi się spotykam i ich rozwiązania:

• Pomocy, mój komputer nie widzi pendrive'a!

  Sprawdź ponownie kolejność bootowania w BIOS/UEFI. Upewnij się, że pendrive został poprawnie utworzony jako bootowalny.

• Czarny ekran po uruchomieniu instalatora lub po instalacji.

  Może być to związane ze sterownikami karty graficznej. Spróbuj wybrać opcję "safe graphics" lub "nomodeset" w menu startowym instalatora. Po instalacji, jeśli problem nadal występuje, spróbuj uruchomić system w trybie awaryjnym i zainstalować sterowniki.

• Brak widoczności dysków w instalatorze Ubuntu.

  W ustawieniach UEFI, zmień tryb pracy kontrolera SATA z "RAID" na "AHCI". Ta opcja jest często ukryta w sekcjach "Storage" lub "Advanced".

• Po instalacji nie działa Wi-Fi lub Bluetooth.

  Skorzystaj z narzędzia "Oprogramowanie i aktualizacje" (zakładka "Dodatkowe sterowniki"), aby zainstalować dedykowane sterowniki dla Twojej karty sieciowej. W razie potrzeby, podłącz komputer kablem Ethernet, aby umożliwić pobranie sterowników.